Miejski magazyn pamięci
Opowieści z kart historii Płocka. Odkrywamy nieznane oblicza miasta.
W gęstych, nieprzebytych lasach między Narwią a Bugiem, gdzie Mazurzy zmieszali się z resztkami Jaćwingów, zrodziła się jedna z najskuteczniejszych sił partyzanckich 1863 roku. Kurpie – strzelcy o sokolim oku i sercach nieulękłych – stali się postrachem carskich wojsk w Płockim oddziale.
7 sierpnia 2026
W 1889 roku płomienie nie były już tylko zagrożeniem. W Płocku i miastach Płockiej Guberni ochotnicze straże pożarne stały się tarczą miasta – grupy zwykłych mieszkańców, kupców, rzemieślników i urzędników, którzy w każdej chwili rzucali wszystko, by gasić pożar. „Pamiątna Kniżka” spisała ich nazwiska i role z wojskową precyzją, pokazując, jak Mazowsze samo wzięło sprawy w swoje ręce.
7 sierpnia 2026
W 1956 roku, gdy nad Wisłą budowano przyszłość, antropologowie z Łodzi weszli na płockie ulice i radziwskie podwórka z taśmami mierniczymi i aparatami. To, co zmierzyli na twarzach prawie 700 mieszkańców, okazało się żywą kroniką tysiąca lat: od piastowskich grodów po wielką petrochemię lat 60. Sylwetki płocczan i radziwian opowiedziały historię Mazowsza lepiej niż najgrubsza księga.
6 sierpnia 2026
Po klęsce nocnego szturmu na Płock w styczniu 1863 roku powstanie w Płockim oddziale wydawało się martwe. W lasach radzanowskich zalegała cisza, a dowódca był bliski rezygnacji. Wtedy z Radzanowa wyruszyła droga, która zaprowadziła siły powstańcze aż do ostrowskich puszcz – droga odrodzenia dzięki energii Padlewskiego i bezwzględnej determinacji Ludwika Białego.
6 sierpnia 2026
Jak wyglądał dzień ucznia w Szkole Płockiej na przestrzeni wieków? Od sylabizowania psałterza po pierwsze matury dziewcząt w 1945 roku – fascynująca podróż przez zmieniające się realia szkolnego życia w najstarszej polskiej placówce oświatowej.
5 sierpnia 2026
W marcu 1945 roku Tadeusz Gierzyński pieszo dotarł do zrujnowanego Płocka, by natychmiast włączyć się w organizację lokalnego sądownictwa i życia publicznego. Ten niestrudzony działacz, sędzia i adwokat z ogromnym sercem dla ludzi, stał się jednym z kluczowych architektów powojennej odbudowy miasta i regionu.
5 sierpnia 2026
15 maja 1863 roku, tuż przed świtem, Płock jeszcze spał. Mgła nad Wisłą wisiała nisko, a w zaułkach starego miasta słychać było tylko kroki warty. Nagle z bramy więzienia wyjechał wózek. Na nim – młody mężczyzna w czamarce, blady, ale spokojny. Wokół eskorta rosyjskich żołnierzy. Gdy wózek skręcił w ulicę Więzienną, z okien kamienic zaczęły spadać pierwsze bukiety. Róże, fiołki, konwalie. Cała droga do rogatek płońskich tonęła w kwiatach. Płocczanki nie bały się carskich bagnetów. Rzucały je w milczeniu, jakby chciały choć na chwilę osłonić skazańca przed kulami.
4 sierpnia 2026
W cieniu konwentu Mariawitów na płockim Tumie, tuż obok żydowskiej dzielnicy, żyli sąsiedzi, którzy nigdy nie stali się przyjaciółmi. Mariawici – nowa polska wspólnota religijna – i Żydzi z Szerokiej przez dwadzieścia lat międzywojnia splatali losy w napięciu, nieufności i chwilowych rozejmach. Ich historia, opisana w Yizkor Booku przez I.G. Chanachowicza, pokazuje, jak blisko siebie można mieszkać, a jednocześnie jak daleko od siebie być.
4 sierpnia 2026
Gdy w latach 60. nad Płockiem zaszumiał wielki przemysł chemiczny, do miasta ruszyły tysiące przybyszów z całej Polski. Potrzebni byli nowi mieszkańcy dla rafinerii i budowlańców. W odpowiedzi władze uruchomiły gigantyczny program budownictwa mieszkaniowego – tysiące izb, nowe osiedla i szansa na lepsze życie. To historia o tym, jak Płock w błyskawicznym tempie budował domy dla przyszłości.
3 sierpnia 2026
Gdy w październiku 1963 roku pierwsza ropa naftowa ze Związku Radzieckiego wpłynęła do polskiego odcinka rurociągu „Przyjaźń”, nikt w Płocku nie przypuszczał, że za kilka lat tysiącletnie miasto nad Wisłą stanie się sercem polskiego przemysłu petrochemicznego. Rurociąg, który miał zaopatrywać całą Europę Środkową, poprowadził „czarne złoto” prosto pod płockie wzgórza – i tam narodził się gigant, który na zawsze odmienił losy Mazowsza.
3 sierpnia 2026
W XIX wieku, gdy Warszawa rosła w siłę, a Płock walczył o swoje miejsce na mapie Mazowsza, jedna instytucja stała się sercem polskiej kultury w regionie. Płockie gimnazjum – od Szkoły Podwydziałowej po Gimnazjum Gubernialne – nie tylko uczyło, ale budowało tożsamość narodową w cieniu zaborów.
2 sierpnia 2026
W powojennych wsiach powiatu płockiego analfabetyzm był jak wielogłowy smok – dziedzictwo sanacyjnej polityki i hitlerowskiej okupacji. Jak płoccy nauczyciele, rodzice i zwykli mieszkańcy, wspierani przez nowe państwo, w ciągu zaledwie dwudziestu lat pokonali go, budując od zera sieć szkół i otwierając drogę do wiedzy tysiącom wiejskich dzieci?
1 sierpnia 2026