Miejski magazyn pamięci
Opowieści z kart historii Płocka. Odkrywamy nieznane oblicza miasta.
Jesienią 1956 roku na ulicach Płocka i Radziwia pojawili się naukowcy z cyrklami, taśmami mierniczymi i aparatami fotograficznymi. To, co zmierzyli na twarzach i sylwetkach prawie 700 mieszkańców, do dziś zaskakuje – miasto i przedmieście nosiły w sobie ślady tysiąca lat mieszania się krwi, a ich wygląd opowiadał historię Mazowsza lepiej niż niejedna kronika.
3 lipca 2026
Koniec XIX wieku. Z mazowieckich wsi masowo wyruszali młodzi mężczyźni „za chlebem” do Prus. Jednocześnie do guberni napływali niemieccy koloniści, żydowscy handlarze i carscy urzędnicy. Spis z 1897 roku uchwycił Mazowsze jako region wielkiej wędrówki ludów – region, który tracił swoich synów, ale zyskiwał nowe twarze.
3 lipca 2026
Gdy w styczniu 1945 roku front wschodni zbliżał się nieubłaganie do Mazowsza, w płockiej drukarni nadal warczały maszyny. Ostatni numer „Südostpreussische Tageszeitung” zszedł z prasy 19 stycznia – dokładnie w dniu, gdy Niemcy tracili już kontrolę nad miastem. Historia gazety, która uparcie wychodziła „do ostatniej godziny”, to dramatyczny portret upadającej propagandy Trzeciej Rzeszy.
2 lipca 2026
Od pierwszej drukarni w 1810 roku po „Korespondenta Płockiego” i „Echa Płockie i Łomżyńskie” – płocka prasa w ogniu zaborów nie była tylko kroniką wydarzeń. Była orężem inteligencji, która w cieniu carskiej cenzury budziła patriotyzm, formowała opinię publiczną i trzymała przy życiu mazowiecką tożsamość.
2 lipca 2026
Od stycznia 1941 roku na ulicach Płocka rozbrzmiewał niemiecki tytuł gazety, a od czerwca – „Südostpreussische Tageszeitung”. Nazwa miasta zmieniła się na Schröttersburg, a propaganda miała przekonać napływowych Niemców, że Mazowsze to odwieczna niemiecka ziemia Fryderyka Wielkiego. Jak wyglądała ta wielka operacja fałszowania historii na papierze?
1 lipca 2026
Koniec XIX wieku. Płock, stolica guberni, liczy prawie 27 tysięcy mieszkańców. Garnizon carski, tętniący żydowski rynek, polskie kamienice i nadzieje na lepszą przyszłość. Spis powszechny z 1897 roku uchwycił miasto w momencie pełnym kontrastów – między zaborczą władzą a rodzącym się nowoczesnym życiem.
1 lipca 2026
W 1962 roku na placu przy ówczesnej ul. Wolnej Afryki (dziś Abpa A. Nowowiejskiego 4) ruszyła budowa, która miała odmienić edukację w Płocku. Dwa lata później, we wrześniu 1964, Technikum Ekonomiczne i Zasadnicza Szkoła Handlowa wprowadziły się do nowoczesnego gmachu – symbolu powojennego optymizmu i determinacji płockiego społeczeństwa.
30 czerwca 2026
Koniec XIX wieku. Na płaskim, żyznym mazowieckim polu, wśród wiosek rozsianych gęsto jak paciorki na różańcu, mieszkało ponad pół miliona ludzi. Gęstość zaludnienia w guberni płockiej była ponad dwa razy wyższa niż średnia w europejskiej części Imperium Rosyjskiego. Skąd brała się ta niezwykła tłoczność na Mazowszu?
30 czerwca 2026
Styczeń 1915 roku. W trzy dni tysiące niemieckich kolonistów z okolic Płocka musiało porzucić domy, pola i kościoły. W mrozie i śniegu ruszyli w nieznane – do Saratowa nad Wołgą. Ich powrót w 1918 roku ukazał obraz totalnego zniszczenia. Historia, którą pamiętają jeszcze dziś potomkowie tych, którzy przeżyli największą próbę wiary i wytrzymałości mazowieckich ewangelików.
29 czerwca 2026
Małachowianka – najstarsza nieprzerwanie działająca szkoła w Polsce, której korzenie sięgają 1180 roku – w powojennej rzeczywistości Płocka przeszła prawdziwą metamorfozę. Nowe, lśniące taflami szyb skrzydło dobudowane w 1963/64 roku nie tylko rozwiązało problem ciasnoty, ale stało się symbolem wejścia starego grodu w erę nowoczesnego, ludowego Mazowsza.
29 czerwca 2026
W XIX wieku Płocka Gubernia przeszła prawdziwą rewolucję drożną. Od błotnistych traktów, po których ledwo przejeżdżał wóz, po bite szosy i solidne mosty, które połączyły Mazowsze z Warszawą, Petersburgiem i resztą imperium. „Pamiątna Kniżka” w 1889 roku poświęciła temu osobny „Ocherk ulepszenija dorog” – szkic pełen liczb, map i dumy z postępu, który zmienił życie mieszkańców od Płocka po Mławę.
28 czerwca 2026
Styczniowa noc 1940 roku. Hitlerowcy wyciągają z łóżek bezbronnych starców, kaleki i chorych z Płocka i mazowieckich wiosek. W nocnej bieliźnie, boso, w mrozie wywożą ich do lasów i mordują. Ta zapomniana zbrodnia odsłania prawdziwe oblicze hitlerowskiego terroru wobec najsłabszych mieszkańców Ziemi Płockiej.
28 czerwca 2026