Kaplica św. Benedykta z 1166 roku na kępie między dwiema odnogami Wisły. Potem pierwszy kościół parafialny, pochłonięty przez rzekę w XIII wieku. Przerwa w budowie nowego na siedemdziesiąt lat. Kolejne świątynie – trzecia w 1329, czwarta na wzgórzu przy strumyku, piąta na Wiszpolach w 1772. Każdy kolejny kościół radziwski ustępował Wiśle, cofając się coraz dalej od płockiego brzegu. To nie była budowa – to był odwrót przed nieubłaganym żywiołem.

Pierwsze świątynie na kępach wiślanych

Pierwsza kaplica stała na kępie naprzeciw starej cegielni. Wykopywane szkielety potwierdzały istnienie przykościelnego cmentarza. Drugi kościół pochłonęła powódź około 1253 roku. Przerwa w budowie trzeciego do 1329 roku świadczy o rozmiarach katastrofy – ludność mogła opuścić wieś, a Tatarzy zostali osadzeni przymusowo, by utrzymać przeprawę. Trzeci kościół obrabowany przez Czechów i Krzyżaków, spalony wraz z ludnością.

Czwarty i piąty – coraz dalej od rzeki

Czwarty kościół zbudowano na bezpiecznym wzniesieniu przy strumyku, obok karczmy. Ślady karczmy i kościoła odkrywane na polu Tomasza Fuza pokazują, jak Wisła spłaszczyła dawne pagórki. Powódź w drugiej połowie XVIII wieku pochłonęła i ten. Piąty kościół wzniesiono na przeciwległym krańcu wsi, na Wiszpolach przy trakcie do Dobrzykowa. To był moment, gdy rzeka całkowicie przesunęła się pod Płock.

Hipoteza Lajourdie i wielka zmiana koryta

Inżynier Marek Lajourdie w projekcie regulacji Wisły z 1884 roku twierdził, że zmiana koryta nastąpiła w 1769 roku po zatorze pod Dobrzykowem. Radziwie i Popłacin leżały na kępie, a po powodzi południowa odnoga zamierała. Nazwy Wiszpole i Nort do dziś przypominają o dawnych rozlewiskach.

Ciekawostki i kontekst religijny

Broszura z 1902 roku z okazji konsekracji szóstego, murowanego kościoła, zawiera historię wszystkich świątyń. Drewniane budowle ustępowały murowanej, ale walka z Wisłą trwała. Ślady szóstego kościoła z 1895 roku stoją do dziś.

Znaczenie historyczne

Historia kościołów w odwrocie pokazuje determinację radziwiaków i rolę religii w życiu społeczności nadwiślańskiej. Przyłączenie Radziwia do Płocka w 1925 roku zamknęło epokę odrębnej parafii walczącej z rzeką. Dziś kościół radziwski jest świadkiem mazowieckiej wytrwałości.